Is Finnscéal Mé. Bhuel Will Smith ina Fhinnscéal, i bhfírinne agus tá seisin chomh dubh leis an nguail agus buailfidh an diabhal cac asat muna n-aontaíonn tú leis. Mheasas fein go mbeadh Tá Leadrán Orm níos feiliúnaí mar theideal don mhallscannán ciúin seo. Ní dóigh liom go ndeirtear ach doirnín focal sa chéad leath, ach ní dócha gur feidir é a thógáil ar Will bocht, níl aige ach madra mar chompánach caidrimh.

Scannán é seo atá bunnaithe ar shaol an fhir dheireannaigh ar domhan, bhuel dairíre, ní hé ach nílim ag iarraidh an scannán ar fad a mhilleadh. Lonnaithe sa todhchaí, thart ar 2012, nílim róchinnte faoi sin, seans go raibheas i mo choladh faoin tráth sin, taispéanann an scannán an tslí go dtéann Will (saighdiúir agus eolaí , nach áisiúil) i ngleic le fórsaí ginearálta an oilc, cinéal zombaithe cruthaithe de bharr droch"leighis" ar ailse. Tógann Will air féin, is a mhadra Sam, tabhairt faoi theacht ar shlí chun an galar seo a leigheas. Feictear radharcanna deasa sceirdiúla de Nua Eabhrac, tréigthe tar éis fholeathnú an ghalair agus scrios an chine dhaonna, ach braitheann an scannán ar lucht na ngraificí ríomhaireachta an iomad dar liom féin. 

Is deacair go minic creidiúint sna rudaí a bhíonn os do chomhair sa scannán seo, ó na zombaithe go dtí fianna fiú. Ar an iomlán ta maitheas ann ach tá an deireadh ar na deirí is laige go bhfacas le fada, ceann a cheapfadh dúramán dúras liom féin, agus a leath eile den phictiúrlann ar aon fhocal liom bhraitheas. Is dóigh liom go raibh daoine ag gáire faoin gcríoch bhréagthragóideach a bhí leis go fiú. Fós féin, is deas feiscint go bhfuil géam ag Liam Mac Gabhannn, agus gur úr freiséalta an taispéantas aisteoireachta ón Fresh Prince.

Bhásaigh an t-iar-mhainicín Katy French in Otharlann Mhuire san Uaimh inné. Bhí 24 bliain slánaithe aici, agus tagann an bás tragóideach seo sna sála ar chóisir a bhreithlae. Tógadh chun an oispidéil go luath maidin Dhomhnaigh í áit a raibh sí i gcóma ar feadh ceithre lá. I rith a saoil bhí baint aici le catharnachtaí GOAL agus Fundúireacht Taighde Leighis na bPáistí in Ospidéal Mhuire Pháistí i gCroimghlinn a mhol go mór a h-obair inniu. Tháinig codladh lae uirthi inné agus a tuistí is a deirfiúr le cois a leapan.

Tá beartaithe agam, b’fhéidir, (táim gafa ag an neamhchinnteacht i gcónaí riamh ach nílim cinnte faoi sin féin) rudaí nach iad an gnáthchineál ruda a mbéifeá ag súil leo a chuir ar an ngréasán casta domhanda seo. Beidh idir ábhair éadroma, troma, fhánacha agus mhurtallacha á phlé agam maraon le mórán eile nach iad. Nach deas daoibh atáim? Ceist í sin, freagair da réir.

Tá an mainicín spéirmhná Katy French in aonad dianchúraim faoi láthair. Is cosúil go raibh tinnis chinn ag cur as di. Ghlac Katy French páirt in Celebrities go Wild le déanaí, bhí eolas faoina caidrimh ar fáil go poiblí agus is í príomh ábhar an Sindo. Is ag cóisir a bhí sí nuair a bhuail an tinneas léi. Deir Feidhmeannacht an Seirbhíse sláinte go bhfuil droch-bhail uirthi go fóill.

Is difiriúil an scannán seo go mór ó ghnáthscannáin Ridley Scott ach, mar sin féin seans gur fearrde é dá bharr. Ríomhann an scannán seo scéal an drongadóra gháifigh Frank Lucas (Denzel Washington), is mar ar éirigh leis dréimire na coiriúlachta a dhreapadh ó bhun go barr aimsir Chogadh Vítneam i Nua Eabhrac SAM. Tosaíonn an scannán agus Lucas agus doirteadh art-ola ar diúlach éigin agus á chuir trí thine, is cosúil gur iarracht atá anseo gan laochadhradh amháin a bheith sa scannán, ámh ní éiríonn leis seo. Ba é Frank Lucas an duine ba mhó a dhíol hearóin ina thréimhse, blue magic, earra ar éirigh leis a iomportáil ó Víteam. Taispéantar dúinn an tslí inar cuireadh deireadh lena réimeas, le teacht scuaid na ndrugraí, ag tráth go raibh cuid mhór de phóilíní Nua Eabhraic ag glacadh go fonnmhar le breabanna is lámh chúnta sa choiriúlacht féin acu. Glacann Russel Crowe ról cheannaire scuaid na ndrúgaí agus ar ndóigh mar a bhíonn i scannáin dá leithéid seo tá fadhbanna clainne agus pósta aige. Cé go bhfáiltítear go forleathan roimh bhuanchruthanna sa scannán ní léir dom go mbainneann sé óna éifeacht. Is deas go mór Denzel bocht a fheiscint i ról béagáinín difriúil, bhí sé curtha i mbosca agam i bhfad ó shin. Ámh an rud is mó a chuir isteach orm faoin scannán ná an móradh a dhéantar ar Lucas, fear a mhill saol sciar dá mhuintir féin is nár cheap sé ach go raibh earra á dhíol aige chun an t-éileamh a shásamh. Cé go dtaispéantar radharcanna de andúiligh ag saothrú an bháis agus á milleadh féin le steallairí, is láidre i bhfad an léiriú ar cé chomh h-iontach is atá sé bheith i do choirpeach. D’fhágas an phictiúrlann agus mé ag iarraidh ceadhpanna a scaoileadh i dtóin mo chomhmhangairí, "an draíocht ghorm" a shá isteach i mo chuisleannacha, druga iontach a chuir i mbarr a mhaitheasa arís agus impireacht coiriúlachta a chruthú dom féin féin. Bhí an spórt-ghluaisteán dearg ó na caogaidí agus mo bhean chruinnchíochach roghnaithe agam fiú. Locht é sin ar an scannán is ní ormsa, dáiríre! Tríd is tríd scannán fíor-mhaith é, cé go dtéann sé chun fadálachta agus é dhá uair go leith ar fhad.

Aiste le Séamas Ó Conghaile a léiríonn a mheon i leith na Teanga, foilsithe san Harp, Aibreán 1908, aistrithe agam féin.

Creidim i ngá, agus go dearbh i ndosheacantacht na teanga uilíche; ach ní chreidim go gcruthófar é, nó fiú go gcuirfear luas leis trí chiníocha nó násiúin níos lú a cheadaíonn díobhadh a dteanga. Ní bheadh mar dheireadh ar a leithéad de ghníomh, nó i bhfírinne eaghníomh uiríseal, ach géarú ar an streachailt do mháistreacht idir teangacha na gcumhachtaí níos mó.

Ina choinne sin is dóchúla go mbeartódh méid mór de chomhphobail bheaga, a labhraíonn teangacha difriúla, ar theanga chomónta mar mheán comónta cumarsáide ná mar a bheadh méid beag mór-impreachtaí, gach ceann acu in éad le cumhacht a chéile agus ar thóir a ardchumhachta féin.

Tá cloiste agam roinnt sóisialach lomtheagaisc ag argóint nár chóir go mbeadh bá ag sóisialaigh le náisiúntachtaí faoi chois nó le náisiúntachtaí ag cur i gcoinne cloíte.

Tá sé mar argóint acu gur a luaithe a gcuirfear na násiúntachtaí seo faoi chois is fearr é, mar go mbeidh sé níos fusa cumhacht pholaitiúil i gcuid bheag mhór-impreachtaí a chloígh ná mar a bheadh i roinnt stáit bheaga. Is é seo an argóint teanga athuair.

Tá sé fallásach sa dá chás. Tá sé níos fallásaí fiú i gcás na násiúntachtaí ná i gcás na dteangacha, mar go bhfeidhmeoidh fuascailt an lucht oibre níos mó trí chumhacht eacnamaíoch ná tríd an stát polaitiúil. An chéad ghníomh de na hoibrithe a bheidh ann ná trína ngluaiseachtaí eacnamaíocha ag gabháil na dtionscal eagraithe; an gníomh deireanach ná concas na cumhachta polaití.

Ann seo féin, leanfaidh an lucht oibre, mar is mór dá riachtanais, sna línte trasnáilithe ag réabhlóidí caipitleacha Shasana Chromail, Mheiriceá Choilíniúil agus Réabhlóidigh, Fhrainc na bPoblachtánach i ngach aon cheann acu ar fhorbraigh an aicme chaipitleach a gcumhacht eacnamíoch sular ardaíodar bratach na ceannairce polaití.

Caithfidh an lucht oibre, de réir a chéile, a ngluaiseachtaí a fhoirfiú agus nuair atá a leithéad de ghluaiseachtaí i suíomh chun an tionscal a smachtú, a ghabháil is a oibriú, tiocfaidh siad ar a gcumhacht pholaitiúil a bheidh in ann chuig an obair.

Ach caithfidh obair ullmhaitheach an fheachtais réabhlóidigh áit bhunaidh a bheith aici i streachailt in aghaidh an lae is na huaire sa cheardlann, an foirfiú in aghaidh an lae is na huaire den ghluaiseacht tionscail.

Agus ní thugann an da thoisc seo do shaoirse aon aird ar theorainneacha polatiúla, ná ar línte teorann na stát polaitiúil.

Máirséaleann siad taobh ar taobh leis an gcaipitleach, nuair a thógann caipitleachas a innealra tógann sé na ceannaircigh ina choinne féin agus ní féidir lena rialtasaí agus a airm uile teorainn ar bith a bhunú nach dtrasnóidh an smaoineamh réabhlóideach.

Lig don mhórfhírinne bheith daingnithe go docht id’ intinn nach an cath atá sa streachailt do chloígh stát polaitiúil an chaipitligh, níl ann ach macalla an chatha. Tá an fíorchath á throid, agus troidfear é, ar an ngort tionsclaíoch.

Mar gheall ar seo agus ar fáthanna eile tá na Sóisialaigh lomtheagasic mícheart anseo mar atá sa chuid eile dá n-argóintí. Níl sé riachtannach go ndéanfadh Sóisialaigh Éireannacha naimhdeach ina leith iad siúd atá ag saothrú don teanga Ghaeilge ná go ndéanfaidís í a ardmholadh do fhairsingiú teorann aon násiúin. Mar sin, anseo, tig linn ádh mór a ghuí ar na Sinn Féinithe.

Le cois, is maith an rud cuimhneamh go ndéanann náisiúin a ghéilleann do choncas nó ciníocha a thréigean a dteanga i bhfabhar cheann an aintirana amhlaidh, ní de bharr na socair soilíosacha, nó de bharr ghrá do bhráithreachas na bhfear ach de bharr spiorad uiríseal is sclabhánta.

De bharr spiorad nach féidir maireachtáil taobh ar taobh leis an smaoineamh réabhlóideach.

Taispéanadh seo go fairsing in Éirinn ag meon mhuintir na hÉireann i leith a dteanga.

Ar feadh sé chéad bliain rinne na Sasanigh a ndícheall an lorg sin de thréith sainiúil an Ghaeil, a dteanga, a chuir faoi chois, agus do theip orthu. Ach, in aon ghlúin amháin d’éirigh leis na polaiteoirí déanamh ar theip Sasana ann.

Threoraigh Dónall Ó Conaill Mór, an fuascailteoir mar dhea, a chruinnithe go h-iomlán trí Bhéarla. Agus é ag labhairt lena chruinnithe i gConnacht áit ar labhair chuile dhuine Gaeilge, ina am siúd, agus nár labhair níb mhó ná 75% de na daoine aon rud ach an Ghaeilge, labhair Ó Conaill i mBéarla amháin. Chuir sé i dtuiscint sa tslí sin dos na daoine saonta an tuairim gurbh rud an Ghaeilge gur chóir bheith náirithe faoi - rud nach raibh in oiriúint ach do dhaoine aineolacha. Lean sé an cúrsa céanna ar fud na hÉireann.

Mar thoradh ar seo agus ar gníomhuithe cosúla thug na daoine saonta cúl dá dteanga féin agus thosaíodar ar aithris an mhoncaí a dhéanamh ar “na huaisle". Bhí seo ina thús de réimeas an mhaidrín lathaí agus na péiste, an seoinín* agus an sclábhaí.

Tháinig gríosóir an ioncaim i gcumacht sa tír.

Ní seanstair í, ach stair an lae inné go labhródh mná agus fir Éireannacha i nGaeilge lena chéile i láthair a bpáistí ach dá dtiocfaidís ar mhac nó ar iníon ag úsáid na teanga gheobhadh an páiste mí-adhmharach smitín cluaise mar aon leis an mionnú:

"Labhair Béarla, a alfraitse; labhair Béarla ar nós "gintleman**"

Luaitear gan bhac in Éirinn, nuair a d’eisigh Protastúnaigh Shoiscéalda, muintir an tsúip a ghlaoitear orthu sa bhaile, leabhráin dhiaganta agus Bíoblaí as Gaeilge chun cabhrú lena n-obair iompáithe creidimh, gur bhain an Chléir Chaitliceach buntáiste chun rabhadh a thabairt dá dtréid i gcoinne litríocht uile na Gaeilge a léamh. Mar seo caitheadh tuilleadh amhrais ar na teanga.

Ní thig liom Sóisialach a shamlú bheith idir comhairlí ina rogha idir dúnghaois a bhfuil a leithéad de fhéin-ísliú mar thoradh uirthi agus dúnghaois de fhéin-mhuinín ládasach agus de fhéin-iontaibh mhuiníneach i gcumacht féin na muintire i bhféin-shaoradh ag muintir.

Is deas an tiomsú gearrscéalta seo uiadh foilsithe ag Cois Life, a thugann blas maith ar an diabhlaíocht, an chraic is an rud ósnádúrtha atá ina chuir scéalta. Scéalta iontach maithe iad Leaca an Tí Mhóir agus Gadaithe. Is rudaí aisteacha go maith a bhíonn faoi chaibideal aige in Seamlas agus na Quizmháistrí. Pléitear téamaí doracha agus aisteacha a fhágfaidh faoi amhras tú maidir lesi na carachtair. Céard atá ag tarlú? Cé hé nó hí? An fíor ar chor ar bith seo? Seo cuid de na ceisteanna a fágadh agam i ndiaidh an cruinniú gearrrscéalta a léamh. Molaim an bailiúchan seo go h-aird na spéire. 

Bhuaigh Cummann Gaelach Choláiste na hOllscoile babhta Díospóireachta a eagraíodh anocht i léachtlann P (Campas Chol. na hOll.) Deineadh ionsaí géar greannmhar ar nósmhaireachtaí Gallda agus eile choláiste úd na lár-cathrach. Baineadh úsáid fhoirleathan as prátaí chun pointí fhoireann CnahO a chuir i láthair. Is cosúil nár leagadh an oiread céanna béime ar fhéith an ghrinn i rith ullmhúchán an chumainn eile ach is cumasach cosantach a labhraíodar.

Is cosúil go bhfuil deireadh curtha le riachtanas sa Ghaeilge do Dhlíodóirí agus Aturnaetha. Is gearr-radharcach,frith-ghaelach, agus frith-Éireannach an cinneadh seo. Bhíodh gá scrúdú Gaeilge a shuí, agus éirí leo ann do mhuintir dlí na tíre. (Féach an páipéar nuachta:Néamhspleách Éireannach, 2007-11-21)

Tá sé i gceist agam léirmheas a scríobh ar na leabhair a bhíonn á leamh agam as seo amach, agus cuntais a thabhairt ar imeachtaí a nglacfaidh mé páirt iontu. Fáilte roimh thuairimí.